Ergens anders kun je ook andere en verschillende rollen aannemen. Je bent bij dat onderwerp datje schildert, op locatie, bijvoorbeeld bij de zee, in de eerste plaats als schilder, maar ook alstoerist, als echtgenoot, als vader, als onderzoeker van het licht, als tovenaar op het platte vlak. En niet te vergeten als entertainer voor het voorbijgaand publiek, als onderdeel van het landschap. Jebent figurant in het landschap dat je zelf al schilderend aan het ontwerpen bent. Het landschap is niet meer eenvoudig op zo’n manier. Er zijn talrijke perspectieven mogelijk op dat landschap.

En dan het landschap zelf nog. Staat het ooit stil? Een van de boeiendste aspecten van het buiten schilderen is het steeds veranderende licht. Dit lijkt des te meer op te vallen wanneer je bezig bent om het landschap te vangen in het onbeweeglijke beeld dat een schilderij is. De verf die statisch wordt nadat je hem hebt aangebracht staat nogal op gespannen voet bij bewegende thema’s zoals stromend water, voorbij trekkende wolken, mensen die druk doende voortdurend aan het veranderen zijn. De mensen die het beeld doorkruisen zijn alweer uit beeld zodra je een paar verfstreken hebt neergezet. Meer dan eens heb ik gehoord, terwijl ik buiten aan het schilderen was: “Lastig hè meneer, die wolkenlucht schilderen, neem toch een naaktmodel!”

Maar -gek genoeg misschien - is het juist dat lastige, juist dat dilemma om te verstillen wat voortdurend aan het veranderen is, dat me drijft om het te schilderen. Het lastige dwingt me tot interpreteren en verwerken van de indrukwekkende beelden die ik waarneem op mijn beperkte, misschien wel eigenwijze manier. En als het soms lukken wil, verstilt het door mij geschilderde landschap en komt het tot rust in een schilderij.

De uitgestrektheid en de veelzijdigheid van het landschap probeer ik al geruime tijd te verbeelden in panoramische meerluiken. Tussen de verschillende panelen van een meerluik bevindt zich eenleegte. Deze lege ruimte vormt de grens tussen de ene scène van het panorama met de andere. Deze scheidende leegte is een essentiële ruimte omdat die niet is ingevuld. De kijker dient hierzelf, met zijn eigen interpretaties en (na)beelden, de verschillende scènes met elkaar te verbinden.De suggestieve kracht van een schilderij zit vaak in dat wat niet is ingevuld, de open plek, dat wat is weggelaten. Enkele jaren geleden verscheen de catalogus bij Jan van Hoof met de titel ‘OpenPlek’, dit is een verwijzing naar die ‘lege ruimte’.

De meervoudige perspectieven en de rol van de kijker binnen die verschillende zienswijzen van het landschap, hebben me ertoe gebracht om een nog andere vorm van meerduidigheid te introduceren in mijn werk. De compilatie. Het gebruiken van meerdere bestaande schilderijen en zienswijzen in een nieuw schilderij. Hierdoor ontstaat een veelzijdig perspectief gecomprimeerd in één schilderij. In het afgelopen jaar ben ik studies van landschappen gaan rangschikken in stillevenachtige composities. Met de verzameling van afbeeldingen van landschappen die ergens anders zijn,

ontstond een nieuwe locatie in het atelier. Het atelier als een laboratoire d’images waar de meest onverwachte beeldconstructies en combinaties mogelijk zijn biedt nieuwe mogelijkheden. Nu is niet langer alleen de directe waarneming van het landschap inspiratiebron, maar ook het reeds geschilderde landschap en de combinaties tussen verschillende visies, technieken en beeldelementen. Behalve dat het, qua beeld, intrigerende en afwijkende composities oplevert, geeft deze benadering de mogelijkheid om het schilderen op verschillende niveaus, technisch zowel als inhoudelijk te kunnen veranderen en manipuleren.

Deel uit recensie in NRC, 29 april 2009

In de afgelopen tien, vijftien jaar schilderde Harold Schouten vooral landschappen. Buiten, naar de waarneming. Eigenlijk waren het vaak – ja, hoe noem je dat? Waterschappen? Zeegezichten dus, stromend rivierwater, of stilstaand water in een vijver of zwembad. Water is eenschildersmotief bij uitstek, vond Schouten, want in een impressionistisch schilderij is verf net water. Je kunt niet vastgrijpen wat je ziet, maar je kunt de verftoetsen toch zó naast elkaar zetten dat ze van een afstandje op nat, stromend, spiegelend water lijken.Uit Schoutens recentste werk, blijkt dat hij nog lang niet op water is uitgekeken, maar zich er ook weer niet blind op staart. Er is nog altijd niets tegen een goed geschilderd zeegezicht, maar alshet zo uitkomt hangt hij daar drie stukken touw voorlangs. Bontgekleurde kluwen, aangespoeld door de zee die hen nu tot achtergrond dient. Blijkt dat een rafelig touw zich net zo lekker in kleurige verfslierten laat nabootsen als een wateroppervlak. Zoals elk figuratief schilderij is hetbeeld behalve abstract ook nog eens figuratief. Je ziet kleuren en richtingen (horizontaal versus verticaal), maar ook zee en touw. Een landschap met een stilleven.

Nog wonderlijker wordt het als een landschap tegelijk landschap en stilleven is. In twee grotecomposities zien we Noordzee en strand door de deuren en ramen van een strandhuisje. In de hut hangen feestelijke touwslingers, maar ook schilderijen. Schoutens eigen zeegezichten. Kopieën naar Rothko en Courbet. De horizon in de Courbet ligt op dezelfde hoogte als de echte, in hetuitzicht. Het mooiste is, dat al die uitgekiende kleuren en vormen op de voorgrond de ruimtelijkheid van het zeegezicht allerminst in de weg zitten. Laat je je blik naar de branding lopen, dan blijkt Schoutens water nog steeds zo ongrijpbaar en begrijpelijk als verf te zijn.En als water. En weer als verf.

Gijsbert van der Wal